Het
instrument waarvan hier sprake, is het eerste type. De geschiedenis
gaat terug tot in de 12e eeuw. Tijdens zijn levensloop
evolueerde het instrument van een éénsnarige luit, gemaakt als
vermaak voor de herders die hun kudden hoedden, tot een vier- en
zelfs zevensnarig instrument voor de griots, die het gebruikten bij
hun vertellingen. Door haar constructie, waarbij de hoogst klinkende
snaar zich het dichtst bij de speler bevindt en de body meer weg
heeft van een trommel dan een gesloten kast, wordt de ghalam
dikwijls aangezien als de voorloper van de banjo.
Oorspronkelijk was de
ghalam afkomstig van de Bambara-volksstam uit Mali. Het instrument
verspreide zich tot bij de Malinké stammen in het zuiden en tot de
Tukolor en Fula stammen in het noorden. Deze gaven het op hun beurt
door aan de Wolof en Serere.
In Mali heeft de ghalam
drie of vier snaren. Bij de Peul noemt men deze Gaaci. De
Soninké noemen hun ghalam Ganbare.
Gebruikt tijdens feesten, huwelijken of de ramadan, wordt het
dikwijls begeleid door andere instrumenten en gezang. Zij begeleiden
het instrument met de Tama bij het spelen van muziek op doopfeesten,
huwelijken, rituelen en de ramadan.
Bij andere Mande volkeren
(Mandinka, Malinké en Bambara) wordt het instrument als een typisch
griot instrument gebruikt. Hierbij speelt één griot een repeterende
melodie, terwijl de ander het verhaal vertelt, af en toe onderbroken
om de ghalamspeler de gelegenheid te geven om te improviseren.
Oorspronkelijk gebruikt als een solo-instrument, wordt de ghalam nu
vaak begeleid door een kora of balafoon.
In de hedendaagse
semitraditionele muziekgroepen, wordt de ghalam nog steeds
veelvuldig gebruikt en dit zelfs prominenter dan de kora. Men gaat
het instrument hierbij wel electronisch versterken om het op niveau
van de andere instrumenten te brengen.
Een van de grootste moderne artiesten met ghalam is Basekou Kouyaté
uit Mali. Hij leerde het van zijn vader, die zich eerder toelegde op
een grotere variant van de ghalam. Basekou echter, specialiseerde
zich in de populaire kleine versie (zie foto).
overtrokken met een
dierenhuid.
De nek bestaat uit een ronde stok die, in tegenstelling
tot de kora, niet helemaal door het instrument gaat, maar binnenin
stopt.
