Ghalam

Synoniem : bangwe, bourounouba, donsongoni, gaaci, ganbare, ngoni, ntongoni
Onomatopee : ga-lam
Land : Guinea, Mali, Senegal, Uganda, Zuid-Afrika
Volksstam :
Bambara, Basoga, Fula, Mandinka, Malinké, Ngoni, Soga, Soninké, Tukolor

Over het instrument Ghalam bestaat soms wat verwarring. Ghalam is de Bambara benaming voor de traditionele luit die voorkomt in heel West-Afrika en ver daarbuiten. Het is een klein instrument dat echter heel belangrijk is in de geschiedenis van de West-Afrikaanse muziek.
Het instrument wordt bespeeld als een gitaar, maar er bestaat ook een grotere harp die ngoni wordt genoemd maar die is dan weer nauw verwant met de Kora.

     Geschiedenis

Het instrument waarvan hier sprake, is het eerste type. De geschiedenis gaat terug tot in de 12e eeuw. Tijdens zijn levensloop evolueerde het instrument van een éénsnarige luit, gemaakt als vermaak voor de herders die hun kudden hoedden, tot een vier- en zelfs zevensnarig instrument voor de griots, die het gebruikten bij hun vertellingen. Door haar constructie, waarbij de hoogst klinkende snaar zich het dichtst bij de speler bevindt en de body meer weg heeft van een trommel dan een gesloten kast, wordt de ghalam dikwijls aangezien als de voorloper van de banjo.

Oorspronkelijk was de ghalam afkomstig van de Bambara-volksstam uit Mali. Het instrument verspreide zich tot bij de Malinké stammen in het zuiden en tot de Tukolor en Fula stammen in het noorden. Deze gaven het op hun beurt door aan de Wolof en Serere.

In Mali heeft de ghalam drie of vier snaren. Bij de Peul noemt men deze Gaaci. De Soninké noemen hun ghalam Ganbare.
Gebruikt tijdens feesten, huwelijken of de ramadan, wordt het dikwijls begeleid door andere instrumenten en gezang. Zij begeleiden het instrument met de Tama bij het spelen van muziek op doopfeesten, huwelijken, rituelen en de ramadan.

Bij andere Mande volkeren (Mandinka, Malinké en Bambara) wordt het instrument als een typisch griot instrument gebruikt. Hierbij speelt één griot een repeterende melodie, terwijl de ander het verhaal vertelt, af en toe onderbroken om de ghalamspeler de gelegenheid te geven om te improviseren. Oorspronkelijk gebruikt als een solo-instrument, wordt de ghalam nu vaak begeleid door een kora of balafoon.

In de hedendaagse semitraditionele muziekgroepen, wordt de ghalam nog steeds veelvuldig gebruikt en dit zelfs prominenter dan de kora. Men gaat het instrument hierbij wel electronisch versterken om het op niveau van de andere instrumenten te brengen.
Een van de grootste moderne artiesten met ghalam is Basekou Kouyaté uit Mali. Hij leerde het van zijn vader, die zich eerder toelegde op een grotere variant van de ghalam. Basekou echter, specialiseerde zich in de populaire kleine versie (zie foto).

     Constructie

De ghalam is door haar verspreiding in heel West-Afrika in vele versies aan te treffen. De basis echter, wordt steeds gevormd door een ovaal, kanovormig uitgehold stuk hout of kalebas dat wordt overtrokken met een dierenhuid. De nek bestaat uit een ronde stok die, in tegenstelling tot de kora, niet helemaal door het instrument gaat, maar binnenin stopt.

Het instrument heeft een lengte van 60 tot 80 cm en een breedte van slechts 11 cm.
De snaren zijn vervaardigd uit visdraad en worden aan de nek bevestigd door middel van leren ringen.
Aan de andere kant worden de snaren over een boogvormige kam gespannen op het eind van de body.

De ghalam heeft doorgaans twee melodiesnaren die met de linkerhand worden bespeeld zoals dat bij de gitaar het geval is. De overige snaren worden uitsluitend met de rechterhand gespeeld als de snaren van een harp. Deze produceren daardoor steeds dezelfde toon.
De melodie- of octaafsnaren worden ook wel kora-snaren genoemd omdat ze kunnen worden gebruikt om het korageluid te imiteren.

Gezien de diversiteit in uitvoering van de ghalam, is het ook vanzelfsprekend dat het stemmen van het instrument varieert naargelang de opbouw. Tevens heeft elke streek eigen methodes om de ghalam te bespelen en worden veelal andere stemmingen gebruikt.
Ghalam-muziek om naar te luisteren kunt hieronder aanklikken :
  Nabintou Diakité (Senegal)

Galayabe - Abdoulaye Soce (Guinea)

Maki Taara - Samba Diabare (Guinea)

 

QR-code van deze webpagina's

Powered by African Essentials © 2001-2013 PageRank Google African Essentials